Home

VĂN KHẤN THẦN THỔ CÔNG VÀ CÁCH SẮM LỄ

VĂN KHẤN THẦN THỔ CÔNG

 l. Xuất xứ
Thổ Công là vị thần trông coi, cai quản trong nhà, định sự hoạ phúc cho mọi gia đình, thường được gọi là Đệ nhất gia chi chủ. Nhờ có vị thần này nên các hồn ma quỷ không xâm nhập được vào nhà để quấy nhiễu.


Bàn thờ Thổ Công không chỉ thờ một vị thần, mà thờ ba vị thần với ba danh hiệu khác nhau. Trong bài vị người ta để danh hiệu của cả ba vị thần này, mỗi vị trông coi một việc khác nhau:
Thổ Công: Trông coi việc bếp núc
Thổ Địa: Trông coi việc nhà.
Thổ Kỳ: Trông nom việc chợ búa cho phụ nữ, hoặc việc sinh sản của các vật ở vườn đất.
Bài vị của ba vị thần này được lập chung và viết như sau: Bản gia Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân,
Bản gia Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần,
Bản gia Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chính Thần
Mỗi gia đình có riêng một Thổ Công. Hàng năm các Thổ Công này được thay thế vào ngày hai mươi ba tháng chạp (gọi là ngày ông táo lên trời). Vào ngày này các gia đình sửa lễ cúng ông Công rồi đốt bài vị cũ, thay bài vị mới.
  2. Mũ Thổ Công
Mũ Thổ Công là một cỗ gồm ba chiếc: một mũ đàn bà và hai mũ đàn ông. Mũ đàn ông có hai cánh chuồn vút lên, mũ đàn bà không có hai cánh chuồn. Nếu thờ ba chiếc là thờ đủ mũ cho ba vị thần, còn thờ một mũ thì đó là mũ Thổ Công.
Mũ được làm bằng giấy, mũ thường được đi kèm với một chiếc áo và một đôi hia. Dưới mũ đặt một trăm thoi vàng giấy,
Mũ, áo, hia mỗi năm một màu, hợp với ngũ hành: Kim - Mộc - Thuỷ - Hoả - Thổ (trắng - xanh - đen - đỏ - vàng) mỗi năm có một hành riêng, mỗi hành có một màu nhất định.
Năm có hành Kim: cúng mũ màu trắng.
Năm có hành Mộc: cúng mũ màu xanh.
Năm có hành Thuỷ: cúng mũ màu đen.
Năm có hành Hoả: cúng mũ màu đỏ.
Năm có hành Thổ: cúng mũ màu vàng.
Cũng như bài vị Thổ Công, hàng năm mũ cũng được đem hoá vào ngày Tết Táo Quân và được thay cỗ mũ khác y để thờ cho đến Tết Táo Quân năm sau.
3. Cúng Thổ Công
Cúng vào ngày giỗ Tết, Sóc, Vọng. Có thể cúng chay hoặc cúng mặn.
Trong ngày Sóc, Vọng, ngày mồng một, ngày rằm, các gia đình thường cúng chay; đồ lễ gồm: giấy vàng, bạc, trầu, nước, hoa quả. Tuy vậy, cũng có gia đình cúng mặn có thêm các đồ: rượu, xôi, gà, chân giò ..


Những khi làm lễ cúng gia tiên, bao giờ cũng cúng Thổ Công trước, khấn cầu sự phù hộ của Thổ Công cũng như
giống như khấn gia tiên. Mặc dù gọi là cúng Thổ Công, nhưng khi cúng phải khấn đủ các Thần linh ghi trong bài vị.
4. Tết Thổ Công
Thổ Công là vị thần có nhiệm vụ ghi chép mọi việc tốt xấu xảy ra trong mỗi gia đình. Lễ cúng Thổ Công quan trọng nhất là ngày Tết Táo Quân vào ngày hai mươi ba tháng chạp (còn gọi là Tết ông Công).
Trong ngày lễ này, sau khi cúng xong, Thổ Công lên chầu Thượng Đế báo cáo những điều tai nghe, mắt thấy ở trần thế mà mình đã ghi chép được. Còn các gia đình sẽ hoá vàng, mũ, áo, hia của năm trước đổ tro ra sông và phóng sinh con cá chép để cho ông cưỡi lên trời (quan niệm dân gian cho rằng: cá chép sau khi được phóng sinh sẽ hoá thành rồng để cho ông Táo cưỡi).
5. Văn khấn thần Thổ Công
Văn khấn Thổ Công sau đây được dùng cho cả năm, tuỳ theo cúng vào lúc nào mà thay đổi ngày tháng cho phù hợp.


VĂN KHẤN THỔ CÔNG
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
Nam mô a di đà Phật!
- Con lạy chín phương trời, con lạy mười phương Phật.
- Kính lạy ngài Hoàng Thiên Hậu Thổ chư vị Tôn thần.
- Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ thần Quân, Ngũ phương Ngũ thổ, Phúc Đức Chính thần.
Con kính lạy các ngài thần linh cai quản trong xứ này.
Tín chủ là:
Ngụ tại ;
Hôm nay là ngày…tháng… năm… ..
Tín chủ con thành tâm sửa biện, hương hoa, lễ vật, kim ngân, trà quả bày ra trước án. Đốt nén hương thơm kính mời: Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân, ngài Bản gia Thổ Địa Long Mạch Tôn thần, ngài Bản gia Ngũ Phương Ngữ Thổ Phúc Đức Chính thần.
Cúi xin các Ngài thương xót tín chủ, giáng lâm trước án, chứng giám lòng thành, thụ hưởng lễ vật, phù trì tín chủ chúng con toàn gia an ninh khang thái, vạn sự tốt lành, gia đạo hưng thịnh, sở cầu tất ứng, sở nguyên tòng tâm.
Chúng con lễ bạc tâm thành, trước án kính lễ, cúi xin được phù hộ độ trì.
Nam mô ơ di đà Phật
Nam mô a di đà Phật
Nam mô a di đà Phật

THAM KHẢO THÊM PHONG TỤC THỜ CÚNG TỔ TIÊN

THỔ CÔNG

Người  Việt Nam đã thờ phụng tổ tiên, gia đình nào cũng có thờ Thổ Công. Thổ Công chính là vị thần trông coi gia cư, định sự họa phúc cho gia đình tín chủ. Nhờ Thổ Công, các hồn ma quỷ không xâm nhập được để quấy nhiễu những người trong nhà.
BÀN THỜ THỔ CÔNG
Đã thờ phụng, phải có bàn thờ. Nhà nào đã tin theo Thần đạo đều có bàn thờ Thổ Công. Nhiều người thuộc ngành thứ, không có bổn phận cúng giỗ, trong nhà không có bàn thờ tổ tiên, cũng thiết lập một bàn thờ Thổ Công.
Bàn thờ Thổ Công thường đặt ngay ở gian bên, cạnh bàn thờ tổ tiên. Tại những gia đình không có bàn thờ tổ tiên, bàn thờ Thổ Công được đặt ở gian chính giữa nhà.
Bàn thờ Thổ Công giản đị hơn bàn thờ tổ tiên, và một chiếc hương án kê liền với hậu tường gian nhà.
Trên hương án có chiếc mâm nhỏ, giống chiếc bàn đặt trên hương án bàn thờ gia tiên, và ở trên cũng có ba đài rượu với nắp đậy như trên bàn thờ gia tiên vậy.
Đằng sau chiếc bàn nhỏ này, kê cao hơn lên là bài vị Thổ Công, hoặc có khi được thay bằng một cỗ mũ gồm ba chiếc, mũ đàn bà đặt ở giữa và hai bên hai chiếc mũ đàn ông. Cũng có nhà chỉ thờ một chiếc mũ.
Đằng trước bàn nhỏ là bình hương hoặc đỉnh trầm. Hai hên bình hương hoặc đỉnh trầm là đôi nến, đôi ống hương.
Ở những gia đình túng thiếu, bàn thờ Thổ Công lại càng giản dị hơn. Có khi chỉ là một chiếc bàn, trên bàn có một bình hương và một cỗ mũ đặt ngay sau bình hương.
Dù bàn thờ có giản dị thế nào cũng vẫn là một bàn thờ đủ biểu lộ sự thành kính của gia chủ đối với vị thần săn sóc gia cư mình.
BÀI VỊ THỔ CÔNG
Chính ra tại bàn thờ Thổ Công không phải người ta chỉ thờ một vị thần, mà ở đây là ba vị thần với ba danh hiệu khác nhau.
Tại hài vị người ta để cả ba danh hiệu của ba vị thần này trông coi về ba việc riêng biệt:
Thổ Công trông nom việc trong bếp
Thổ Địa trông nom việc trong nhà
Thổ kỳ trông nom việc chợ búa cho đàn bà hoặc việc sinh sản mấy vật ở vườn đất.
Bài vị của ba vị thần lập chung và đề như sau:
Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân
Bản gia Thổ địa Long mạch tôn thần,
Ngũ phương ngũ thổ Phúc đúc chính thần.
Chữ bản gia đạt lên trên vì mỗi nhà đều được thay thế hàng năm vào ngày 23 tháng chạp âm lịch, tức là vào ngày lễ Táo quân. Nhân dịp này người ta sửa lễ cúng ông Công rồi người ta đốt bài vị cũ để thay bài vị mới.
Cũng có nhà thay vì bài vị trên, bài vị Thổ công được viết thu gọn như sau:
ĐỊNH PHÚC TÁO QUÂN
Tức là ông vua Táo định phúc đức cho gia đình. Phúc đức này do sự ăn ở phải đạo hay trái đạo của gia chủ và người nhà.
Táo quân thường được tôn là Đệ nhất gia chi chủ nghĩa là vị chủ thứ nhất tại một nhà. Chính vì vậy mà mỗi khi muốn cúng lễ đều phải cúng Táo quân trước và xin phép ngày để những vị được cúng lễ có thể tới phối hưởng.
Hai bên bài vị trên bao giờ cũng có một đôi câu đối, thường là đôi câu đối sau đây:
Hữu đức năng ty hóa
Vô tư khá đạt thiên
Nghĩa là:
Có đức trông coi việc lửa
Vô tư có thể lên trời
Sự thu gọn bài vị trong bốn chữ Định phúc Táo quân rất đúng, vì Táo quân gồm cả ba vị Thổ Công, Thổ Địa và Thổ Kỳ.
MŨ THỔ CÔNG
Mũ Thổ Công có thể là một cỗ ba chiếc, một đàn bà và hai đàn ông, hoặc có thể chỉ là một chiếc đàn ông.
Mũ đàn ông có hai cánh chuồn vút lên, còn mũ đàn bà không có hai cánh chuồn đó
Khi người ta thờ một cỗ mũ ba chiếc là người ta thờ đủ mũ dành cho cả ba vị thần, còn trong trường hợp thờ một mũ, đó là mũ Thổ Công, cỗ mũ hoặc chiếc mũ đặt trên chiếc bệ bằng giấy. Mỗi chiếc mũ có kèm theo chiếc áo và một đôi hia dính vào bệ giấy. Dưới mỗi chiếc mũ thường kê một vài trăm vàng thoi.
Mũ, áo và hia Thổ Công mỗi năm một màu, màu này ăn theo với ngũ hành : Mỗi năm có một hành riêng, và mỗi hành lại một màu khác.
Ngũ hành là Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ.
Năm nào hành Kim như năm Quý Mão thì mũ màu vàng
Năm nào hành Mộc thì mũ màu trắng.
Năm nào hành Thủy thì mũ màu xanh
Năm nào hành Hỏa thì mũ màu đỏ
Năm nào hành Thổ thì mũ màu đen
Cũng như bài vị Thổ Công,, hàng năm mũ cũng được đem hỏa thiên vào ngày Tết Táo quân và được thay thế bằng một cỗ mũ khác, cỗ mũ này cũng để thờ cho đến 23 tháng chạp năm sau.
SỰ TÍCH TÁO QUÂN.
Đã nói tới sự thờ cúng Thổ Công, tưởng cũng nên nói sơ qua về sự tích Thổ Công.
Tục tin rằng ngày 23 tháng chạp Thổ công lên chầu trời, tâu bày mọi việc xấu tốt của trần gian.
Thổ Công là Thần Đất và cũng là Thần Bếp núc.
Người Trung Hoa lập bàn thờ Táo quân sát đất và khi cúng vái thì rót rượu đổ xuống sàn. Hàng ngày vào lúc chiêu mộ, họ đều thắp hương cúng Thổ Công.
Theo người Việt Nam sự tích Táo Quân khác hẳn.
Táo quán nghĩa đen là Vua bếp
Vua Bếp có ba ngôi, gồm ba vị thần linh như đã trình bày ở trên.
Sự tích Vua bếp như sau:
Ngày xưa có hai vợ chồng nhà kia, chồng là Trọng Cao, vợ là Thị Nhi. Đôi vợ chồng lấy nhau đã lâu không có con, buồn phiền thường cãi cọ nhau, rồi đến một hôm Trọng Cao giận quá đánh vợ.
Bị chồng đánh, bực mình Thị Nhi bỏ nhà ra đi gặp một chàng trai là Phạm Lang. Phạm Lang đem lời khéo léo quyến rũ nên được cùng Thị Nhi ăn ở thành vợ chồng.
Khi Trọng Cao hết giận, thấy vợ đã bỏ đi mất, liền đi lùng kiếm khắp nơi để xin lỗi, nhưng tìm mãi không thấy vợ, bỏ cả công ăn việc làm, đi khắp chốn này qua chốn khác. Hết tiên, Trọng Cao phải hành khất lần hồi.
Một ngày Trọng Cao vào một nhà kia ăn xin. Bà chủ nhà mang cơm ra cho, Trọng Cao nhìn chính là Thị Nhi, và Thị Nhi cũng nhận ra chồng cũ của mình.
Đôi bên tỏ hết nỗi niềm cùng nhau. Thị Nhi cũng hối hận đã trót lấy Phạm Lang.
Đôi bên cùng nhau hàn huyên một chập, nhưng chợt Thị Nhi nghĩ nếu bất thần Phạm Lang trở về bắt gặp thì thật là khó ăn khó nói. Nàng liền bảo người chồng cũ hãy tạm ra ẩn ở đống rơm ngoài vườn để nàng lo liệu sao cho mọi việc được vẹn toàn.
Hôm đó khi Phạm Lang về bỗng nhớ đến ngày mai không có tro bỏ ruộng, châm lửa đốt đống rơm để hôm sau lấy tro.
Trọng Cao lúc ấy vì ban ngày đi nhiều mỏi mệt đã ngủ say trong đống rơm, và ở trong nhà Thị Nhi cũng đã ngon giấc.
Trọng Cao bị đốt chết, lửa đống rơm bốc cháy phừng phừng.
Thị Nhi ở trong nhà chạy ra, biết Trọng Cao đã bị đốt chết, thương quá cũng nhảy vào chết trong đống rơm đang cháy.
Phạm Lang thấy vợ chết, thương xót, nhảy vào đống rơm, theo vợ và cũng chết cháy nốt.
Thế là cà hai ông một bà đều bị chết thiêu.
Cũng có sách chép hơi khác ỏ đoạn cuối:
Sau khí Thị Nhi đã lấy Phạm Lang, một hôm trong nhà cũng đốt mã ngoài sân, có một người hành khất vào ăn xin. Thị Nhi trông thấy là chồng cũ của mình, động lòng thương đem tiền gạo ra cho, bị Pham Lang nghi ngờ, Thị Nhi lấy làm xấu hổ đâm đầu vào đống lửa đốt mà tự tử. Trọng Cao cảm tình ân nghĩa cũng đâm đầu vào lửa chết theo. Phạm Lang thương vợ cũng nhảy vào đống lửa nốt. Thế là cả ba người cùng chết cháy.
Thượng đế thấy ba người có nghĩa mới phong cho làm Táo quân nhưng mỗi người giữ mỗi việc:
Phạm Lang là Thổ Công trông nom việc trong bếp.
Trong Cao là Thổ Địa trông coi việc trong nhà.
Thị Nhi là Thổ Kỳ trông nom việc chợ búa.
CÚNG THỔ CÔNG
Ta cúng Thổ Cổng khác người Trung Quốc, và tục thờ Thổ Công của ta như trên đã nêu ra, cũng khác người Trung Quốc.
Ta cúng Thổ Công vào những ngày giỗ, tết, sóc vọng. Lễ cúng tùy theo gia chủ ,có thể cúng chay, có thể cúng mặn.
Thường thì trong những ngày sóc vọng tức là ngày mồng một và ngày rằm âm lịch, người ta hay cúng chay, đồ lễ chỉ gồm có giấy vàng, giấy bạc, trầu nước hoa quả.
Tuy nhiên cũng có nhà cúng mặn, trước cúng sau ăn cốt tỏ lòng thành.
Cúng mặn phải có rượu, và đồ lễ ngoài các thứ kể trên có thể có thêm xôi, gà, hoặc chân giò, hay có khi là cả một mâm cỗ.
Trong những ngày giỗ tết, trong nhà có làm cỗ, cúng Thổ Công cũng dùng cỗ mặn.
Ngoài ra trong mọi trường hợp làm lễ cáo gia tiên đều có cúng Thổ Công và người ta cũng khấn cầu sự phù hộ của Thổ Công như cầu khấn gia tiên vậy.
Tiếng gọi là cúng Thổ Công, nhưng khi cúng phải khấn đủ ba vị thần linh ghi trong bài vị, tức là:
Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân.
Thổ địa Long mạch tôn thần.
Ngũ Phương ngũ thổ Phúc đức chính thần
TẾT ÔNG CÔNG
Lễ cúng Thổ Công quan trọng nhất trong năm là tết ông Công vào ngày 23 tháng chạp âm lịch.
Theo tín ngưỏng cồ truyên, ngày Tết ông Công, Thổ Công lên chầu Thượng đế để báo cáo về những việc tai nghe mắt thấy ở trần gian.
Thổ Cổng có nhiệm vụ thiêng liêng ghi chép tất cả mọi việc tốt xấu xảy ra trong một gia đình một cách khách quan.
Ngày 23 tháng chạp sau khi cúng ông Công, người ta hóa vàng, đồng thời hóa cả cỗ mũ năm trước, gồm có mũ áo hia và vàng. Người ta lại mua tặng ông Công một con cá chép, con cá này là ngựa ông Công cưỡi, được phóng sinh ra sông hoặc ra ao sau lễ cúng. Con cá sẽ hóa rồng đưa ông Công lên chầu Trời.
Ngày xưa người Trung Hoa thường có tục hối lộ ông Công bằng cách khi hóa vàng đốt thêm gói kẹo để ông lên Trời tâu toàn những lòi dịu ngọt, che bớt tội lỗi đi cho.
VĂN KHẤN THỔ CÔNG
Dưới đây là một mẫu văn khấn Thổ Công, văn khẩn này chỉ cần thay đổi một vài chữ tùy theo ngày tháng là dùng được quanh năm.
Duy Đại Việt Quý Mão niên, chính nguyệt, sơ thập ngũ nhập.
Kim thần tín chủ Cao văn Mễ toàn gia cư trú tại Tân Sơn Nhì xã, Tân Bình quận, Gia Định tỉnh, khế thủ, đốn thủ  bách bái.
Cẩn dĩ phù lưu thanh chước, Kim ngân, hương đăng, hoa quả, mâm bàn cụ vật, thứ phẩm chi nghi, cảm kiền cáo vu.
Cung thỉnh
Bản gia Thổ Công Đông trù tư mệnh Táo phủ thần quân vị tiền.
Bản địa Thổ địa thần kỳ vị tiền,
Ngũ phương ngũ thổ Phúc đức chính thần vị tiền.
Lai lâm  chứng giám ủng hộ gia chủ tự lão  chí ấu bình an hạnh phúc vô bệnh vô tật.
Thượng hưởng,
Lược dịch:
Nước Đại Việt, năm Quý Mão, tháng Giêng ngày rằm.
Tín chủ là Cao vấn Mễ, toàn gia cư trú tại xã Tân sơn nhì, quận Tân Bình, tỉnh Gia Định, trăm bái.
Kính cẩn dâng lên rượu nước, bạc vàng đèn hương, hoa quả, cỗ bàn phẩm vật cùng mọi đồ lễ.
Cùng mời:
Bản gia Thổ công tại vị ở trước
Thổ địa tại vị ở trước
Thổ kỳ tại vị ở trước
Giáng lâm trước án.
Cầu xin phù hộ gia chủ từ già đến trẻ hạnh phúc bình an, không bệnh không tật.
Thượng hưởng

Các Bài Viết Cùng Chuyên Mục

Những Món Ăn Ngon- Vào Bếp Cuối Tuần

Lịch Vạn Niên
Phong Tục Thờ Cúng
Văn Khấn
Xem Bói - Xem Tướng Số
Xem Tuổi
Tử Vi